Taliban\u2019\u0131n Afganistan\u2019\u0131n tamam\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmesi\nhangi uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin i\u015fine yarar?<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya siyasetini \u015fekillendiren akt\u00f6rler iki ana gruba ayr\u0131labilir: Bir tarafta \u0130ngiltere ve ABD; di\u011fer tarafta Rusya ve \u00c7in. <\/p>\n\n\n\n
Bunlar\u0131n haricindeki akt\u00f6rler, d\u00fcnya d\u00fczenini temelinden de\u011fi\u015ftirecek g\u00fcce sahip de\u011filler. Sadece b\u00f6lgesel anlamda ve daha d\u00fc\u015f\u00fck seviyede tesire sahip olabilmekteler. <\/p>\n\n\n\n
Blok olarak Avrupa Birli\u011fi, Almanya, Fransa,\n\u0130talya, Hindistan, Japonya ve T\u00fcrkiye gibi akt\u00f6rler uluslararas\u0131 ili\u015fkilere kendi\nhinterlantlar\u0131nda ve belirli \u00f6l\u00e7\u00fcye kadar tesir edebilmekteler.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyan\u0131n herhangi bir noktas\u0131ndaki geli\u015fmeleri\ns\u0131hhatli \u015fekilde tahlil edebilmek i\u00e7in, \u0130ngiltere\u2019nin Avrupa Birli\u011fi\u2019nden ayr\u0131ld\u0131ktan\nsonra, d\u00fcnya d\u00fczeninin \u015fekillenmesinde \u00e7ok daha ba\u011f\u0131ms\u0131z ve aktif rol oynamaya\nba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 daima ak\u0131lda tutmak icap eder. <\/p>\n\n\n\n
Doha g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine kat\u0131lanlar aras\u0131nda en \u00e7ok dikkat edilmesi gereken Pakistan ve ABD\u2019dir. Di\u011fer akt\u00f6rlerin davet edilmi\u015f olmas\u0131 g\u00f6stermeliktir.<\/p>\n\n\n\n
Bir trilyon dolardan fazla para ve iki binden fazla asker kaybeden ABD\u2019nin Afganistan \u00fczerinde n\u00fcfuzunu korumadan, sessiz sedas\u0131z \u00e7ekip gidece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek safl\u0131k olur. Afganistan\u2019\u0131n \u00c7in ve\/veya Rusya\u2019n\u0131n n\u00fcfuzu alt\u0131na ge\u00e7memesini temin etmek, ABD i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgidir. <\/p>\n\n\n\n
Pakistan demek, \u0130ngiltere demektir. Pakistan\u2019\u0131\nkuran, hudutlar\u0131n\u0131 belirleyen ve sonras\u0131nda i\u00e7 siyasetinde tayin edici rol\noynayan \u0130ngilizlerdir. Benazir Butto ve \u0130mran Han Oxford mezunudurlar. Pervez\nM\u00fc\u015ferref \u0130ngiliz Royal College of Defence Studies askeri okulunda okumu\u015f. Nevaz\n\u015eerif \u0130rlandal\u0131lar taraf\u0131ndan kurulan Hr\u0131stiyan Aziz Antoni lisesinden mezun\nolmu\u015f. Ve liste uzay\u0131p gider. Pakistan\u2019\u0131n siyasi hayat\u0131nda kayda de\u011fer tesiri\nolan ki\u015filer ekseriyetle \u0130ngiliz \u00e7emberinden ge\u00e7mi\u015flerdir. <\/p>\n\n\n\n
Taliban\u2019\u0131n, bir yandan ABD \u2013 \u0130ngiltere (Pakistan)\nile anla\u015f\u0131p, di\u011fer taraftan Rusya ve \u00c7in\u2019e de el alt\u0131ndan taahh\u00fctlerde bulunmu\u015f\nolmas\u0131 ihtimal d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. 1996 y\u0131l\u0131ndan bu yana, ate\u015f ile su aras\u0131nda bir\ntercihte bulunmak zorunda oldu\u011funu bilecek kadar tecr\u00fcbe kazanm\u0131\u015flar. D\u00fcnya\ntelevizyonlar\u0131na ba\u011flan\u0131p \u0130ngilizce konu\u015fan s\u00f6zc\u00fclerini dinledi\u011finizde, Taliban\u2019\u0131n\nd\u00fcnya dengelerini ve uluslararas\u0131 kamuoyunun hassasiyetlerini dikkate ald\u0131\u011f\u0131n\u0131\ng\u00f6r\u00fcyorsunuz.<\/p>\n\n\n\n
Bundan sonraki s\u00fcre\u00e7le ilgili, pek \u00e7ok\nsenaryolar dile getirilmekte:<\/p>\n\n\n\n
Birincisi, Taliban\u2019\u0131n Afganistan\u2019\u0131n tamam\u0131na\nh\u00e2kim olup bir \u0130slami emirlik kuraca\u011f\u0131 cihetindedir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kincisi, Pakistan\u2019dan da toprak kopararak, B\u00fcy\u00fck\nPe\u015ftunistan devleti kuracaklar\u0131 tezidir.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Pakistan\u2019la birle\u015fme ihtimalinden dem\nvurulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Hinduku\u015f da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyinde, G\u00fcney T\u00fcrkistan ad\u0131 alt\u0131nda yeni bir devlet kurulaca\u011f\u0131 \u015feklindeki g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. General Abd\u00fcrre\u015fid Dostum\u2019un T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan desteklenece\u011fi ve Afganistan\u2019\u0131n kuzeyinde G\u00fcney T\u00fcrkistan devletini kuraca\u011f\u0131 \u015feklindeki bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn Afganistanl\u0131 T\u00fcrklerin kuru temennisi mi, yoksa ciddi bir karar m\u0131 oldu\u011fu kesin de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Yine Afganistan\u2019\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnece\u011fi, Kuzey\u2019de G\u00fcney T\u00fcrkistan isimli ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurulaca\u011f\u0131, g\u00fcney Afganistan\u2019\u0131n ya Pakistan\u2019la birle\u015fece\u011fi ya da Pe\u015ftunistan ad\u0131 alt\u0131nda ba\u015fka bir devlet olaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fc\u015fler dile getirilmekte.<\/p>\n\n\n\n
ABD ile Taliban aras\u0131ndaki m\u00fczakereler Katar\u2019da cereyan etti. Katar’\u0131n T\u00fcrkiye’yle yak\u0131n m\u00fcnasebet i\u00e7inde olmas\u0131, T\u00fcrkiye’nin de pazarl\u0131klarda aktif rol alm\u0131\u015f olabilece\u011fi hususunda umut bah\u015fetmektedir. <\/p>\n\n\n\n
Afganistan’daki T\u00fcrklerin T\u00fcrkiye haricinde herhangi bir h\u00e2misi bulunmamaktad\u0131r. Afganistan’daki T\u00fcrkler, T\u00fcrkiye’nin Asya siyasetinde son derece yararl\u0131 olabilir. <\/p>\n\n\n\n
Di\u011fer makale: Afganistan’da ne i\u015fimiz var?<\/a><\/p>\n\n\n\n Di\u011fer \u0130\u00e7erikler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n A\u011flamay\u0131 \u00d6zledim<\/a> (\u015eiir)<\/p>\n\n\n\n Annem…<\/a> (Kad\u0131na… ve anneye bir yaz\u0131…)<\/p>\n\n\n\n M\u00fckemmeliyet<\/a> (Herkes m\u00fckemmel olmak ister…)<\/p>\n\n\n\n Seni \u00d6zledi\u011fim Kadar <\/a>(\u015eiir)<\/p>\n\n\n\n \u00d6nyarg\u0131 ve Mike Tyson<\/a> (\u015eampiyon olmak…)<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n