Taliban yeknesak bir hareket de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n
2021 y\u0131l\u0131nda Afganistan\u2019\u0131n iktidar\u0131n\u0131 ellerine alana kadar, irili ufakl\u0131 bir\u00e7ok grup \u201cAmerikal\u0131lar\u0131 \u00fclkeden kovmak<\/strong>\u201d paydas\u0131nda bulu\u015fuyorlard\u0131. Amerikal\u0131lar \u00fclkeden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, Taliban i\u00e7indeki gruplar\u0131 birle\u015ftiren ortak hedef ortadan kalkm\u0131\u015f oldu. B\u00f6ylece gruplar\u0131n dikkati iktidar payla\u015f\u0131m\u0131na, dar maddi menfaat \u00e7eki\u015fmesine ve kadim etnik ihtilaflara \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n 1996\u2019da ba\u015fa geldiklerinde, hen\u00fcz \u00fclkeyi y\u00f6netecek tecr\u00fcbeyi kazanamadan 2001 y\u0131l\u0131nda devrildiler. Zaten o zaman Afganistan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne h\u00e2kim olamam\u0131\u015flard\u0131<\/strong>. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sistem kuramadan, uluslararas\u0131 kamuoyunun deste\u011fini kazanamadan iktidar\u0131 kaybetmi\u015flerdi. <\/p>\n\n\n\n \u0130dari sistem bak\u0131m\u0131ndan, bug\u00fcn Taliban i\u00e7inde iki ana g\u00fc\u00e7 merkezi bulunmakta. Daha pragmatik d\u00fc\u015f\u00fcnen siyasi kanat Kabil\u2019dedir. Taliban\u2019\u0131 Katar\u2019da temsil eden Abd\u00fclgani Birader ve \u015eir Muhammed Abbas Stanikzai gibi isimler bunlar aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ancak, siyasi iktidar\u0131n esas merkezi Kabil’de de\u011fildir. Taliban siyasetinin belirlenmesinde son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen Kandahar\u2019daki dini otoritedir<\/strong>. Ba\u015f\u0131nda Taliban taraf\u0131ndan \u201cm\u00fcminlerin emiri\u201d kabul edilen Mevlev\u00ee Hibetullah Ahundzade bulunmaktad\u0131r. Pek \u00e7ok idari meselede, <\/strong>Kabil\u2019deki y\u00f6neticiler Kandahar\u2019a gidip Ahundzade\u2019nin m\u00fcsaade ve iznini aramaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n Taliban i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn bir ba\u015fka odak noktas\u0131 Hakkani Grubu’dur<\/strong>. ABD\u2019nin ba\u015f\u0131na 10 milyon dolar \u00f6d\u00fcl koydu\u011fu grubun lideri Siraceddin Hakkani, el-Kaide\u2019ye destek vererek Taliban’\u0131n i\u00e7inde yuvaland\u0131rmakla itham ediliyor. <\/p>\n\n\n\n Taliban\u2019\u0131n pragmatik kanad\u0131, Hakkani Grubu\u2019nun iktidara dahil edilmesini z\u0131mnen tasvip etmemektedirler. Hakkani Grubu mensuplar\u0131 ise Amerikal\u0131lar\u0131 Afganistan\u2019dan \u00e7\u0131karan\u0131n Doha\u2019daki diplomatik s\u00fcre\u00e7 de\u011fil, sahada y\u00fcr\u00fct\u00fclen kararl\u0131 silahl\u0131 m\u00fccadele oldu\u011funu savunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Kabil emniyetini elinde bulunduran Hakkani Grubu\u2019nun, her kademede kendi adamlar\u0131n\u0131 \u00f6zenle yerle\u015ftirmekten imtina etmedi\u011fi m\u00fc\u015fahede ediliyor. Hakkani Grubu\u2019nun h\u00fck\u00fcmette olmas\u0131 Taliban\u2019\u0131n h\u0131zl\u0131 \u015fekilde uluslararas\u0131 me\u015fruiyet kazanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde engel te\u015fkil etmektedir. Buna ilave olarak, Hakkani Grubu’nun Pakistan istihbarat\u0131n\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcnde oldu\u011fu<\/strong> iddialar\u0131 Afganistan i\u00e7inde de g\u00fcvensizlik ortam\u0131 meydana getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n 31 Temmuz\u2019da ABD taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen El Kaide lideri Eymen El-Zevahiri<\/strong>\u2019nin Taliban i\u00e7indeki hangi gruplarca korundu\u011fu ve Amerikal\u0131lara El-Zevahiri\u2019nin yerini kimin ihbar etti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde de birbirinden farkl\u0131 iddialar dile getirilmekte. Ortaya at\u0131lan iddialar\u0131n merkezinde yine Hakkani Grubu yer almakta.<\/p>\n\n\n\n Taliban i\u00e7indeki \u00e7alkant\u0131lar sadece \u00fcst y\u00f6netim aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 de\u011fil.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Amerikal\u0131lar\u0131 \u00fclkeden kovmak i\u00e7in hayatlar\u0131n\u0131 ortaya koyduklar\u0131na inanan Taliban sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 i\u015fin nihayetinde umduklar\u0131 maddi ganimete ula\u015fmad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteler. Ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131<\/strong> dile getirmek \u00fczere Kabil\u2019deki Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na gelen sava\u015f\u00e7\u0131larla ilgili Taliban y\u00f6netimi bu minval \u00fczere hareket etmemeleri gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde beyanat vermek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131<\/strong>. Benzer \u015fekilde, mevzubahis sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n iktidara geldikten sonra keyfi \u015fekilde intikam infazlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri de Taliban’\u0131 zor durumda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Taliban hareketini olu\u015fturanlar\u0131n kahir ekseriyeti Pe\u015ftunlardan m\u00fcte\u015fekkildir. Pe\u015ftunlar ise kendi aralar\u0131nda a\u015firetlere ayr\u0131l\u0131rlar. Bu a\u015firetler aras\u0131nda mazisi y\u00fczy\u0131llara dayanan<\/strong> rekabet ve \u00e7eki\u015fmeler vard\u0131r. Bunun yan\u0131nda Pe\u015ftun olmayan Taliban unsurlar da kendilerinin iktidar payla\u015f\u0131m\u0131nda ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedirler. \u00d6zbek ve T\u00fcrkmen as\u0131ll\u0131 Taliban liderlere y\u00f6nelik tutuklama ve g\u00f6revden almalar halk aras\u0131nda infiale yol a\u00e7m\u0131\u015f hatta silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n \u00d6zbek ve T\u00fcrkmen gruplar, Afganistan\u2019\u0131n kuzeyinde yerel idarenin kendilerine b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 <\/strong>talep etmi\u015flerdir. Ancak Taliban y\u00f6netimi, DAE\u015e\u2019e destek verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 Taliban lider Mahdum Alem\u2019i tutuklam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Tacik as\u0131ll\u0131 Taliban lider Kari F. Fetrat kendi komutanlar\u0131n\u0131 sevk ve idare etmekten mahrum b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 cihetinde yorumlar yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Amerikal\u0131lar\u0131n gerek Afganistan i\u00e7inde gerekse ba\u015fka \u00fclkelerde e\u011fitti\u011fi onca ordu mensubu nerede<\/strong>? Tamam\u0131n\u0131n \u00fclkeden ka\u00e7\u0131p gitmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u0130deolojik olarak Taliban\u2019dan farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ciddi say\u0131daki eli silah tutan onca insan\u0131n el alt\u0131ndan \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde \u00f6rg\u00fctleniyor olmas\u0131 Afganistan gibi bir \u00fclkede ak\u0131ldan \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 gereken<\/strong> bir ihtimaldir.<\/p>\n\n\n\n Sovyetler Birli\u011fi Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgal etmek istedi\u011finde, yerli iktidar\u0131n da gayretleriyle b\u00fct\u00fcn Afganistan\u2019\u0131 kom\u00fcnizm paydas\u0131nda birle\u015ftirmek istemi\u015fti. Taliban, b\u00fct\u00fcn Afganistan\u2019\u0131 kendi din\u00ee telakkisi etraf\u0131nda birle\u015ftirme iddias\u0131yla idareyi eline ald\u0131. Fakat g\u00f6r\u00fcnen o ki \u00fclkenin tam istikrara kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerek halk\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnden gerekse uluslararas\u0131 camiadan geni\u015f destek alacak idarecilerin gelmesi gerekecek. Taliban’\u0131n istikbali, bu konudaki ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 medyadaki Taliban iktidar\u0131yla ilgili b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmalar \u2018k\u0131zlar\u0131n okula gidip gitmemesi<\/strong>\u2019 konusu etraf\u0131nda yap\u0131lmakta. Taliban’\u0131n elinde, k\u0131zlar\u0131n din\u00ee usullere uygun tahsil g\u00f6rmeleriyle ilgili bir plan varsa, ivedilikle uygulamaya ge\u00e7irilmeliydi. K\u0131zlar\u0131n evlerine kapat\u0131larak tahsil hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 bir se\u00e7enek olmamal\u0131yd\u0131. Ancak Taliban bu hususta tesirli \u00e7\u00f6z\u00fcm ortaya koyamad\u0131. Bu konu d\u00fcnya bas\u0131n\u0131nda Taliban\u2019\u0131n idari zaaf\u0131ndan ziyade ba\u015fka taraflara \u00e7ekilerek fazlaca i\u015flendi. Taliban’a itibar kaybettirdi. \u00d6c\u00fc gibi g\u00f6sterilmesine sebep oldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Taliban h\u00fck\u00fcmetinin g\u00fc\u00e7l\u00fc devletler taraf\u0131ndan h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tan\u0131nmas\u0131, mevcut iktidara me\u015fruiyet kazand\u0131r\u0131lmas\u0131, halk\u0131 rahatlatacak uluslararas\u0131 yard\u0131mlar\u0131n bekletilmeden \u00fclkeye g\u00f6nderilmesi ve Taliban h\u00fck\u00fcmetine \u00fclkeyi idare etmelerinde yard\u0131mc\u0131 olunmas\u0131 neden gecikmekte? Taliban h\u00fck\u00fcmetinin g\u00f6sterece\u011fi bir zafiyet ve u\u011frayaca\u011f\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n memleketi onlarca y\u0131l s\u00fcrecek bir i\u00e7 harbe s\u00fcr\u00fckleyece\u011fini kimse g\u00f6remiyor mu?<\/strong> Yoksa herkesin istedi\u011fi bu mu?<\/p>\n\n\n\n \u0130yi taraf\u0131ndan bakacak olursak, Taliban\u2019\u0131n ba\u015fa gelmesiyle, hi\u00e7 olmazsa Afganistan yabanc\u0131 i\u015fgalcilerin tasallutundan kurtuldu. Halk nispeten rahata kavu\u015ftu. <\/strong>\u00d6yle veya b\u00f6yle bir d\u00fczen geldi. H\u0131rs\u0131zl\u0131k, adam \u00f6ld\u00fcrme, ihtitaf, uyu\u015fturucu, hara\u00e7 ve benzeri \u00e2di su\u00e7larda ciddi azalma meydana geldi.<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 toplum ve g\u00fc\u00e7l\u00fc devletler \u00e7e\u015fitli bahaneler ileri s\u00fcrmeden insani yard\u0131m temin etmekte c\u00f6mert davransalard\u0131, derbeder Afganistan halk\u0131 bir nebze rahat nefes al\u0131rd\u0131. \u0130ktisadi refah, zamanla Taliban iktidar\u0131n\u0131n da d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olabilirdi.<\/p>\n\n\n\n Taliban bir proje olarak ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. \u015eimdi de bilin\u00e7li olarak yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f vaziyette. <\/p>\n\n\n\n Onlarca y\u0131ld\u0131r sava\u015flardan rahat y\u00fcz\u00fc g\u00f6rmeyen Afganistan halk\u0131 k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel fillerin tepi\u015fmesi alt\u0131nda ezilmekten biz\u00e2r olmu\u015f vaziyette. “\u00dclkeyi y\u00f6netenlerin ideolojisi ne olursa olsun, yeter ki istikrar getirsin” umumi kanaat halini alm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Di\u011fer \u0130\u00e7erikler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n A\u011flamay\u0131 \u00d6zledim<\/a> (\u015eiir)<\/p>\n\n\n\n Annem…<\/a> (Kad\u0131na… ve anneye bir yaz\u0131…)<\/p>\n\n\n\n M\u00fckemmeliyet<\/a> (Herkes m\u00fckemmel olmak ister…)<\/p>\n\n\n\n Seni \u00d6zledi\u011fim Kadar <\/a>(\u015eiir)<\/p>\n\n\n\n \u00d6nyarg\u0131 ve Mike Tyson<\/a> (\u015eampiyon olmak…)<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n