Afganistan\u2019\u0131 boydan boya iki defa y\u00fcr\u00fcyen biri olarak, diyebilirim ki, ABD ve NATO g\u00fc\u00e7lerinin (ISAF) Afganistan\u2019da ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bunun ba\u015fl\u0131ca sebepleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
Ruslar Afganistan\u2019\u0131 1979 y\u0131l\u0131nda i\u015fgal ettiler. Bu, \u00fclkenin 30 y\u0131ld\u0131r, belki de d\u00fcnyan\u0131n az \u00fclkesinde e\u015fine rastlanacak \u015fekilde, s\u0131cak sava\u015fa maruz kald\u0131\u011f\u0131 manas\u0131na gelmektedir. Devletin kurumlar\u0131 deforme olmu\u015f, her anlamdaki altyap\u0131 tahrip olmu\u015f ve en \u00f6nemlisi, bir \u00fclkede siyasi, askeri ve hukuki anlamda b\u00fct\u00fcn \u00fclkeyi idare eden yeknesak ve merkezi tek bir devlet mekanizmas\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi fikri ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Afganistan\u2019daki T\u00fcrkler y\u0131llar boyunca General Ra\u015fit Dostum\u2019a ba\u015fbakan, cumhurba\u015fkan\u0131, genelkurmay ba\u015fkan\u0131, lider, komutan ve en nihai kertedeki me\u015fru iktidar mercii olarak itaat etmi\u015flerdir.<\/p>\n
Afganistan\u2019\u0131n co\u011frafi yap\u0131s\u0131 zor kullan\u0131larak merkezi bir idare lehine istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 imk\u00e2n dairesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Afganistan\u2019da ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn gruplar kendi r\u0131zalar\u0131yla merkezi h\u00fck\u00fcmete itaat etmeyi kabul etmedikleri takdirde, bu gruplara zorla h\u00e2kimiyet kabul ettirmek neredeyse imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Halihaz\u0131rda ABD ve di\u011fer yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 sava\u015fan gruplar halkla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumdad\u0131r. Bir ba\u015fka ifadeyle, elinde silah tutup sava\u015fmakta olan ki\u015filerin tamam\u0131n\u0131n Afganistan\u2019\u0131n meskun yerlerinde aile, akraba ve kabileda\u015flar\u0131 vard\u0131r. Sava\u015fan gruplar, halk\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, soyut bir varl\u0131k de\u011fildir. Bunun anlam\u0131 ise, sava\u015f\u0131n bizzat halka kar\u015f\u0131 yap\u0131lmakta oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fidir. S\u00f6z konusu ki\u015filer; ter\u00f6rist, isyanc\u0131, gerici, b\u00f6l\u00fcc\u00fc, Taliban, El-Kaide, hain\u2026vb hangi s\u0131fatla vas\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rsa vas\u0131fland\u0131r\u0131ls\u0131n, bunlar Afganistan i\u00e7inde ya\u015fayan vatanda\u015flar\u0131n babas\u0131, amcas\u0131, a\u011fabeyi, day\u0131s\u0131 veya bir yak\u0131n\u0131d\u0131r. Bu durumda, bu sava\u015f\u0131n tamamen bitmesi i\u00e7in sadece askeri de\u011fil; ekonomik, sosyal, hukuki, idari ve b\u00fct\u00fcn cihetleriyle ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130ran, Rusya ve \u00c7in Afganistan\u2019da istikrar\u0131n tesis edilmesini \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 telakki etmektedirler. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7at\u0131\u015fma ve d\u00fczensizlik ortam\u0131n\u0131n devam etmesi i\u00e7in ellerinden geleni yapmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
Afganistan\u2019da uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 sava\u015fan gruplar Pakistan\u2019\u0131 kendilerine stratejik derinlik olu\u015fturacak \u015fekilde adeta bir arka bah\u00e7e gibi kullanmaktad\u0131rlar. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu g\u00fcney b\u00f6lgesi binlerce kilometre karelik sarp ve ge\u00e7it vermez da\u011flarla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Ne Afganistan ve Pakistan aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesi, ne de Afganistan veya Pakistan i\u00e7inde kalan b\u00f6lgeler bu iki devletin merkezi h\u00fck\u00fcmetlerince tam anlam\u0131yla kontrol edilememektedir. Ayr\u0131ca, K\u0131z\u0131l Ordu ve Afganistan\u2019daki eski kom\u00fcnist rejimin askeri manevralar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin de bug\u00fcnk\u00fc durumla paralellik g\u00f6stermesini hat\u0131rlarsak, b\u00f6lgedeki insanlar\u0131n gerilla sava\u015f kabiliyetlerini ne denli geli\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131 kolayca anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
Sava\u015fan kitlelerin \u201c\u0130slami ter\u00f6r\u201d \u015feklinde vas\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, bu \u015fekildeki yaftalamalardan ciddi anlamda rahats\u0131z olan d\u00fcnyadaki M\u00fcsl\u00fcmanlardan da tepki \u00e7ekmektedir. Bu da, Uluslararas\u0131 Ter\u00f6rizmle Sava\u015f propagandalar\u0131 kapsam\u0131nda \u0130slamiyeti karalama giri\u015fimlerine tepki duyan kesimlerin Afganistan\u2019daki gruplara destek vermesi sonucunu do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ne sava\u015fmakta olan gruplar, ne de sisteme dahil olan gruplar tam manas\u0131yla merkezi h\u00fck\u00fcmete ve ISAF\u2019a g\u00fcvenmemektedirler. Afganistan\u2019daki gruplar\u0131n bir birlerine veya merkezi h\u00fck\u00fcmete g\u00fcvenmiyor olmalar\u0131n\u0131n sebebi uzun bir ge\u00e7mi\u015fe dayanmaktad\u0131r. H\u00fck\u00fcmete g\u00fcvensizlikte b\u00fct\u00fcn kabahatin sadece merkezi idareye ait oldu\u011fu iddia edilemez. Afganistan halk\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvensizlik tarihten gelen ve h\u00fck\u00fcmetten \u00f6nce de mevcut olan bir hakikattir. Dolay\u0131s\u0131yla, h\u00fck\u00fcmet ve ISAF\u2019\u0131n mevcudiyet ve faaliyetlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak Afganistan ger\u00e7eklerinden kaynaklanan bir g\u00fcvensizlik ortam\u0131 mevcuttur. Bu a\u00e7\u0131klamalardan sonra \u015fu da ifade edilmelidir ki, nihayetinde yabanc\u0131 unsurlar i\u015fgalci, Karzai h\u00fck\u00fcmeti de bu i\u015fgalcilerin ba\u015fa getirdi\u011fi bir iktidard\u0131r.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu s\u0131ralananlara, bir de ba\u015fta ABD olmak \u00fczere Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin kibir dolu, basiretsiz ve \u201cBen yapt\u0131m, oldu\u201d bir yakla\u015f\u0131mla b\u00f6lgedeki k\u00fclt\u00fcrel, insani, sosyal, demografik, tarihi ve be\u015feri hususiyetleri tahlil etmeden y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri siyasetleri de zikretmek gerekmektedir.<\/p>\n
Afganistan\u2019da \u015eimdiki Durum<\/strong><\/p>\n Afganistan\u2019daki tarihi, co\u011frafi, k\u00fclt\u00fcrel ve yap\u0131sal sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc ABD\u2019nin Afganistan m\u00fcdahalesinin, ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmek pek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Her ne kadar \u00fclke i\u00e7in baz\u0131 maddi kazan\u0131mlar\u0131 beraberinde getirmi\u015f ve Kabil, Mezar-\u0131 \u015eerif, Herat gibi \u015fehir merkezlerinde devaml\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar bertaraf edilmi\u015f olsa da, \u00fclke genelinde istikrar sa\u011flanamamakla birlikte, sivil \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131 g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r.<\/p>\n Afganistan d\u00fcnyan\u0131n en yoksul \u00fclkelerinden biridir, kad\u0131n haklar\u0131, e\u011fitimi konusunda sorunlar ya\u015fanmaktad\u0131r, n\u00fcfusun \u00e7o\u011fu d\u00fczenli elektrik alamamaktad\u0131r, do\u011fum s\u0131ras\u0131nda \u00f6len kad\u0131n say\u0131s\u0131nda d\u00fcnyada ilk s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Afganistan\u2019daki ha\u015fha\u015f \u00fcretimi, \u00fclke gelece\u011fini etkileyeck \u00e7ok hassas bir konudur. Afgan \u00e7ift\u00e7isinin ba\u015fl\u0131ca ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 ha\u015fha\u015f \u00fcretimidir. Afganistan \u00e7ift\u00e7ilerine ha\u015fha\u015f yerine ba\u015fka bir \u00fcretim modeli geli\u015ftirilmelidir. Ha\u015fha\u015f tarlalar\u0131n\u0131n yak\u0131lmas\u0131, sadece ter\u00f6r\u00fc besleyecektir. Zira Afganistan, ha\u015fha\u015f \u00fcretiminden y\u0131lda 3 milyar dolar gelir sa\u011flamaktad\u0131r. Afganistan\u2019\u0131n d\u00fcnyaya uyu\u015fturucu ihra\u00e7 eden \u00fclke konumundan \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in (a) \u00a0mutlaka Afgan tar\u0131m\u0131 desteklenmeli, Afgan \u00e7ift\u00e7ilerine bedava kredi, tohum ve tar\u0131msal girdiler sa\u011flanmal\u0131 ve (b) ha\u015fha\u015ftan elde edilen gelir 10 y\u0131l s\u00fcreyle d\u00fcnya taraf\u0131ndan \u00f6denmelidir.<\/p>\n NATO’nun Afganistan’da y\u00fcklendi\u011fi Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc g\u00f6revi bug\u00fcne kadar ki g\u00f6revlerinden farkl\u0131d\u0131r ve Afganistan’da ‘Ba\u015far\u0131s\u0131z olduk’ diyerek \u00e7ekilmeyecektir. Zira Afganistan, uyu\u015fturucu mafyas\u0131n\u0131nsa \u00fcretim merkezi, d\u00fcnyan\u0131n en yoksul \u00fclkelerinden biri ve merkezi idaresi zay\u0131f oldu\u011fundan k\u00f6kten dincilerin e\u011fitim ve s\u0131\u011f\u0131nma yeri olabilecektir. Bu sebeple, NATO’nun, Afganistan’dan ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k gerek\u00e7esiyle \u00e7ekilmesi, bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn gelece\u011fi ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r duruma d\u00fc\u015f\u00fcrecektir.<\/p>\n ABD ba\u015fta olmak \u00fczere, uluslararas\u0131 kuvvetlerin Afganistan\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri faaliyetler \u015fu \u015fekilde ifade edilebilir: G\u00fcvenlik alan\u0131nda Taliban ve El Kaide’nin e\u011fitim kamplar\u0131 da\u011f\u0131tmak; ulusal askeri ve polis te\u015fkilat\u0131n kurulmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi, b\u00f6lgesel silahs\u0131zland\u0131rma, uyu\u015fturucu ile m\u00fccadele ve e\u011fitim.<\/p>\n Afganistan d\u00fcnyada so\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminin bedelini en a\u011f\u0131r \u015fekilde \u00f6deyen \u00fclkelerdendir. E\u011fer bug\u00fcn Afganistan d\u00fcnyan\u0131n en istikrars\u0131z \u00fclkelerinden biriyse, bundan ABD ba\u015fta olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler manen sorumludur.<\/p>\n NATO’nun Afganistan\u2019da sivil temsilcili\u011fini yapan eski d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Hikmet \u00c7etin, Afganistan’da sadece askeri m\u00fcdahaleyle ba\u015far\u0131l\u0131 olman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bununla birlikte ekonomik ve sosyal destek y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. \u00c7ok yerinde bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n Afganistan’da sadece d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerinden gelen askerlerin mevcudiyeti ile ba\u015far\u0131l\u0131 olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Askeri tedbirlerin yan\u0131nda ekonomik ve sosyal destekler de kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, idari ve askeri g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctebilmesi i\u00e7in Afganistan h\u00fck\u00fcmetine yard\u0131mc\u0131 olunmal\u0131d\u0131r. Aksi takdirde, uluslararas\u0131 askeri g\u00fc\u00e7ler y\u0131llarca Afganistan’da kalmak zorunda olacakt\u0131r.<\/p>\n Afganistan\u2019da, halk\u0131n temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 dahi gidermekten yoksun bir devlet var oldu\u011fundan, uluslararas\u0131 kurum ve kurulu\u015flardan \u00fclkeye y\u00f6nelik yap\u0131lan yard\u0131mlar\u0131n halka aktar\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015fta b\u00fcrokratlar olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131nca payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ortamda, \u00fclkenin kalk\u0131nmas\u0131 \u00e7ok zordur.<\/p>\n ——-<\/p>\n Ser\u00e2z\u00e2t.com’da; sadece Necip YILDIRIM’\u0131n \u015fiir ve makaleleri yer almaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r. \u0130zinsiz kopyalanamaz ve ne\u015fredilemez.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Afganistan\u2019\u0131 boydan boya iki defa y\u00fcr\u00fcyen biri olarak, diyebilirim ki, ABD ve NATO g\u00fc\u00e7lerinin (ISAF) Afganistan\u2019da ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bunun<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-314","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tahlil"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=314"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/314\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.necipyildirim.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}